Podcast Hou van je lijf, maar dan echt hè
Aflevering 10: Hou van je borsten, met Claudia van het Kaar

LT: Hallo, leuk dat je luistert. Ik heb een hartstikke goede nieuwe gast: Claudia van het Kaar. Zij is vrouwencoach in Eindhoven, maar misschien, Claudia, kun je beter zelf vertellen wat je allemaal doet en bent.

CvhK: Ja, dankjewel. Ik zat er in de trein nog over na te denken: hoe kan ik nou in één zin uitleggen wat ik doe? En als ik dan denk aan de titel van jouw podcast, zou ik zeggen: ik inspireer vrouwen om weer meer van hun borsten te houden.

LT: Je vroeg daarnet: wat bedoel je eigenlijk met ‘maar dan echt hè’? En ik zei: ik bedoel niet: ‘Kijk maar, ik hou echt van mijn lijf, want ik koop alleen maar hele dure kleren.’ Of: ‘Ik hou echt van mijn lijf, want ik kan de honderd meter in zoveel seconden rennen.’ Dat is niet houden van, dat is je lichaam als een soort ding beschouwen waar je mee kan lopen grozen, zoals wij in Rotterdam zeggen, of waar je last van hebt. Echt van je lichaam houden, van je lijf houden, gaat over het accepteren precies zoals het is. Nou, en daar blijkt bij het onderwerp borsten wel een en ander aan de hand te zijn, hè?

CvhK: Zeg dat wel, ja. Ik zou zeggen dat borsten, hoewel ze zo in de kijker staan, zo belangrijk en ook heel zichtbaar zijn, gek genoeg misschien wel de minst geliefde lichaamsdelen van vrouwen zijn.

LT: Ja, dat zei je in ons telefoongesprek en ik geloof dat meteen. Maar wat vreemd. Waarom?

CvhK: Ja, gek hè.

LT: Wat ik weet van mezelf en andere mensen: vanaf je twaalfde of zo gaat er iets groeien, en de meeste meisjes gaan dan kromlopen. Want die vinden dat toch een beetje raar. Of het is te weinig, zoals bij mij, ik bleef zo plat als een dubbeltje. Nou, dat was natuurlijk niet goed. Of het is te veel, dat is helemaal wennen en je moet het meetorsen. Maar ook als je borsten helemaal perfect zijn, is het eng. Want dan kijken de mensen zo.

CvhK: Ja, klopt.

LT: En is dat dan de reden waarom ze niet meer helemaal van onszelf zijn?

CvhK: Er zijn meerdere redenen. Wat jij al hebt genoemd: die borsten beginnen te groeien en iedereen vindt er wat van. Omdat borsten natuurlijk heel zichtbaar zijn. En dat realiseren we ons niet, maar borsten zijn de laatste lichaamsdelen die groeien. Borsten beginnen pas in de puberteit zichtbaar te veranderen, en bij sommige meisjes begint dat tegenwoordig al rond hun negende.

Bij mij begon het heel laat, pas rond mijn vijftiende. En dan zit je ineens in de puberteit. Dan begint dat hele man-vrouw- of jongetje-meisje-gedoe te spelen. Dan gaan de jongens anders naar je kijken en moet je een BH. Misschien wil je die wel, maar heb je niks om een BH omheen te doen. Of misschien wil je hem juist niet, maar moet het van je moeder. Dus er zijn heel veel dingen die dan fout kunnen gaan.

Moeten we het eigenlijk hebben over al die dingen die fout kunnen gaan?

LT: De belangrijkste insteek is natuurlijk: hoe kunnen we zorgen dat we meer van onze borsten gaan houden? Maar ja, misschien is het toch ook goed om te benoemen waarom vrouwen dat niet doen.

CvhK: We zijn al begonnen en het is waarschijnlijk heel herkenbaar. Borsten zijn onder andere door Desmond Morris bestempeld als lokmiddelen voor mannen. Hij schreef daarover in De naakte aap. Apen liepen op vier voeten en dan waren de billen het meest aantrekkelijk. Maar toen de mens rechtop ging lopen, was dat niet meer zo. Dus moest er iets komen aan de voorkant. Nou, dat waren dan de borsten, zeg maar.

Dus dat stempel is erop gedrukt: het zijn seksuele lokmiddelen. En het is zo’n afgrijselijk mannelijke blik: ‘Jouw borsten zijn er voor mij.’ Dat zegt hij daarmee. Ze zijn helemaal niet voor jou of voor je baby. Nou ja, misschien even af en toe voor je baby en daarna zijn ze weer voor mij. Want ik moet gelokt worden.

Dat is een van de belangrijke redenen waarom borsten bij veel vrouwen onteigend zijn. Zo noem ik dat: onteigend.

LT: Maar het werkt ook als lokmiddel. Ik weet nog dat ik een keer een vriendin meenam naar een vriendje dat ik net had, en die jongen heeft de hele avond naar haar decolleté gekeken. Daarna was hij verliefd op haar. Dat is me echt een keer overkomen, dat iemand mijn vriendje heeft weggelokt. Ik was begin twintig, en na die avond vond hij haar gewoon spannender, sexyer, want ze had dat prachtige decolleté.

Ik was een hippie in die tijd en alles moest kunnen en niks was erg, weet je wel, dus ik mocht het helemaal niet erg vinden. Dan ging hij toch lekker met haar. Het was allemaal één grote verdringing, maar dat ik het nu nog weet, betekent wel iets. Daarna vond ik borsten nóg minder belangrijk. Ik droeg ook geen BH’s in die tijd.

CvhK: Maar het had ook anders kunnen zijn. Je had ook heel jaloers op haar kunnen zijn. Of heel boos. Want dat heb je soms ook: dat vrouwen met grote borsten jaloerse blikken krijgen.

LT: Dit was toen ik heel jong was. Ik zat helemaal in mijn hoofd, ik beredeneerde alles. Dus gevoel was er niet bij. Toen ik baby’s kreeg – ik heb twee kinderen gekregen die ik allebei borstvoeding heb gegeven, de ene elf maanden en de andere dertien maanden – ben ik wel verzoend geraakt met mijn borsten. Want het was zo fijn.

CvhK: Ja, dat is mooi dat je dat zegt. Heel veel vrouwen hebben dat. Dat heb ik echt al vaker gehoord: ‘Toen vond ik mijn borsten voor het eerst heel tof. Want ze gaven veel melk. Het werkte goed.’

LT: Ze waren ook meteen een stuk mooier. Ik heb nog foto’s.

CvhK: Ja, want dat is natuurlijk de eigenlijke functie van borsten: melk geven. Maar daarmee zeg ik helemaal niet dat elke vrouw dat zou moeten kunnen. Want dat is ook een van de redenen waarom vrouwen soms niet van hun borsten houden: als de borstvoeding niet goed werkt. Ik weet nog die ontstekingen, de enorme pijn van de kloven. Daar had ik veel moeite mee. Ik dacht dat het iets heel natuurlijks was en dat we dat allemaal gelijk snapten. Maar dat bleek niet zo te werken, voor mij in ieder geval.

Er kunnen dus heel veel problemen zijn. Dat je te vroeg moest stoppen. Of dat je medicijnen moest nemen. Dat het niet werkte, dat het niet op gang kwam. Daar zit bij veel vrouwen nog best veel verdriet over. Een gevoel van falen.

In mijn praktijk praat ik met vrouwen die twintig, dertig jaar geleden kinderen hebben gekregen. Ik stel dan bij de intake altijd de vraag: heb je ervaring met borstvoeding? En soms komen dan alsnog de tranen omhoog. Dan zeggen ze: ‘Wow, ik dacht dat ik dat al verwerkt had.’

En dan heb je natuurlijk ook nog de fysieke ongemakken. Je hebt vrouwen die twee tot drie weken in de maand, als ze nog menstrueren, pijnlijke borsten hebben. En dan niet een beetje, maar echt zo pijnlijk dat ze liever niemand knuffelen.

LT: Komt dat door de hormonen?

CvhK: Ja, dat komt door de hormonen. Maar er is een Amerikaanse chirurg, Dixie Melillo, die de uitspraak heeft gedaan: ‘Degene die het raadsel oplost waarom borsten zoveel pijn kunnen doen, moet de Nobelprijs krijgen.’ Want eigenlijk weten we het ook niet zo heel goed. Het komt natuurlijk ook door hormonen: na de eisprong verandert het borstweefsel en kunnen de borsten voller en gevoeliger worden. En als je dan ook nog een strakke BH draagt, kan het extra knellen.

De BH is trouwens ook een best lastig onderwerp, want sommige vrouwen houden er ontzettend van en genieten ervan.

LT: Het is vaak ook heel mooi.

CvhK: Ja, het is ook heel mooi. Zeker weten. En ervan genieten moet je ook zeker doen. Maar ik heb ook vrouwen in mijn praktijk die de BH gewoon uitlaten of minder dragen en me vertellen: ‘Wow, ik ben ineens van mijn pijn af.’

LT: Maar is pijn niet ook psychosomatisch? Is er niet altijd een enorme emotionele, maar zelfs ook spirituele kant?

CvhK: Absoluut. En daar werk ik eigenlijk met name mee in mijn praktijk. Vrouwen die meer van hun borsten gaan houden en daarna minder pijn hebben.

Maar er komen ook vrouwen die wel van hun borsten houden en er toch ook beter voor willen zorgen. Ik had bijvoorbeeld als cliënt een jonge vrouw met een grote cupmaat. Niet overdreven groot, maar groot. Ze kreeg er ook altijd opmerkingen over. En ze kwam echt met de klacht: ‘Soms haat ik mijn borsten. En ik snap het niet.’

Ergens kon ze het niet helemaal bevatten, want ze had een hartstikke mooi figuur en ze kreeg er natuurlijk ook aandacht mee. Maar er zat nog iets anders omheen.

In mijn praktijk werk ik lichaamsgericht met de borsten en ik heb een soort heldervoelendheid. Als ik er contact mee maak, komt er ook informatie omhoog. En dat was heel bijzonder bij deze vrouw, want ik kreeg beelden dat ze zich omkleedde in de kleedkamer bij het sporten op school. Op de basisschool, want zij was de eerste van de klas bij wie de borsten gingen groeien. En dat was eng.

Dus dat kwam bij mij omhoog en ik zei: ‘Je was eigenlijk bang dat je niet meer bij de kudde hoorde. Want ze gingen naar je wijzen en grapjes over je maken. Ze hadden er commentaar op. Dus hoorde je er niet meer bij.’ Kinderen op die leeftijd doen dat ongeremd.

En dat was het, dat herkende ze enorm. De energie begon te stromen. Een paar dagen later kreeg ik een mailtje van haar dat ze zóveel energie had na die sessie en er zo blij mee was. Hoe mooi is dat? Dan valt er een laag weg die er altijd heeft gezeten.

LT: Omdat de oude pijn benoemd wordt.

CvhK: Dat. Herkend, gevoeld, benoemd.

LT: En met compassie omarmd.

CvhK: Ik vind het ook wel heel interessant dat je hart net achter je borsten zit. Er is natuurlijk een enorme verbinding tussen hart en borsten.

LT: Enorm. Het heet niet voor niets the milk of human kindness. Oh, ik word ontroerd als ik daarover nadenk. Dat je dus melk aan je baby geeft en geeft, omdat je zoveel van die baby houdt, recht uit je hart.

CvhK: Het komt recht uit je hart, ja.

LT: Maar ja, dat was mijn gloriemoment qua borsten natuurlijk, de baby’s. Mijn moeder was net zo plat als ik en haar moeder ook. Daar waren verhalen over: ze kon haar jurken achterstevoren dragen. Dus dat zat in de familie. En mijn moeder zei: ‘Kind, je moet maar denken: wat niet is, kan niet hangen.’ Maar dat bleek helemaal niet waar, want na de tweede baby hingen er twee slappe zakjes. Dat is ook weer opgevuld geraakt.

Ik heb het eigenlijk, als ik terugkijk, nooit zo van mijn uiterlijk moeten hebben. Ik was niet een sexy vrouw – ik was een slimme vrouw, een belezen vrouw. Ik deed het met mijn hoofd. Tegenwoordig zie je heel veel mooie sexy vrouwen die het met hun hoofd doen. Maar dat was nog niet zo toen ik jong was. Er was veel meer een tweedeling: óf je gaf om je uiterlijk, óf niet. En als je niet om je uiterlijk gaf, nou, dan was je er zo een. Ik was een hippie.

Ik heb ook wel mooie foto’s van mezelf hoor, ik was niet lelijk. Maar het ging daar eigenlijk niet zo om. Dus dat scheelt enorm. Ik had er eigenlijk nooit last van.

Geen enkele man in mijn hele leven, geen enkele partner, heeft trouwens ooit iets onaardigs over mijn piepkleine cup AAA gezegd. Integendeel, ze zeiden allemaal aardige dingen, dat ze het meisjesachtig vonden, of lief. Ik heb nooit dat soort narigheid over me heen gehad.

En ik hoefde het gewicht niet mee te torsen, dat scheelt ook. Iedereen denkt altijd dat ik tenger ben. Ik ben helemaal niet tenger, ik heb best een buik en zo, en dijbenen, maar dat het zo lijkt komt dus omdat ik plat ben. Dat is mijn verhaal.

CvhK: Ja, en nu?

LT: In de rebalancingopleiding hadden we een tantraweekend over seksualiteit. Toen heb ik een Marlies Dekkers-BH geleend van iemand, en die stond zo schattig. Hij paste alleen niet echt, maar hij stond zo leuk. Toen dacht ik: nou, ik ga toch een BH kopen.

En toen ben ik naar de Bijenkorf gegaan en daar op de Marlies Dekkers-afdeling heb ik zeventien BH’s gepast. De verkoopster kreeg rode vlekken in haar nek. Want zij had gezegd: ‘Natuurlijk is er een BH die jou past.’ Maar het was niet waar. Want ik heb een brede oude-vrouwenrug en geen cup van betekenis – daar worden geen BH’s voor gemaakt.

Dus toen dacht ik: nou, zie je wel. Dan niet. En nu heb ik weer gewoon nooit een BH aan. Heerlijk.

Ik begrijp het ook niet. Soms krijg ik mensen op mijn massagetafel, ze trekken hun BH uit en de striemen staan in hun vel. En dan denk ik: kind, wat doe je jezelf aan? Waarom doen wij dat? Dat kan toch nooit prettig zijn?

CvhK: Wat wordt er dan vastgesnoerd? Maar een BH is ook een heel belangrijk ding hoor, voor heel veel vrouwen. Het is namelijk ook een beschermingslaag voor priemende ogen. En priemende tepels, zeg maar. Dat die elkaar niet ontmoeten.

LT: Ik snap je. Dat is waar.

CvhK: En ook om wiebelende borsten tegen te houden. Want stel je voor dat je borsten gaan wiebelen, dan wordt dat zichtbaar. En dan zitten we toch weer in de sfeer van die seksualisering van borsten. Want dat is eigenlijk het probleem. Nou, er zijn meerdere problemen, maar dat is in mijn ogen wel het grootste.

De rest is dat borsten ook erg gemedicaliseerd zijn. Want dat was het laatste wat ik nog niet had benoemd: er wordt natuurlijk ook veel geschreven over borstkanker. Je hoort: het treft één op de zeven vrouwen. Stel, je zit met een groep van zeven vriendinnen, dan komt het heel dichtbij. Veel mensen kennen ook wel iemand die borstkanker heeft gehad.

LT: Ja, ik ken ze ook.

CvhK: Precies. Dus sommige vrouwen houden ook niet van hun borsten omdat het tikkende tijdbommen zouden zijn. Terwijl ze dat natuurlijk helemaal niet zijn.

Mijn antwoord is daarop – eigenlijk op alles: neem je borsten in eigen handen. Hoe meer contact je met je borsten hebt, hoe beter je ze voelt. En dan ken je ze. Want je kan alleen maar van iemand of iets houden als je het kent.

LT: Ah, mooi. Ja, want onbekend maakt onbemind.

CvhK: Dus als we ze alleen maar wegstoppen in een BH, wat ik trouwens ook jarenlang heb gedaan, tot mijn veertigste, en ze alleen maar door een partner laten aanraken, of door de dokter, of door die machine van de mammografie…

LT: Daar doe ik niet aan mee. Ik heb ooit een brief teruggeschreven: stuur maar geen uitnodigingen meer. Ik hoor van mensen dat het heel veel pijn doet. Nou, doe maar niet.

CvhK: Er zijn ook vrouwen die het wel oké vinden of die het niet zo erg vinden. Ik hoor in mijn praktijk ook verhalen van vrouwen die het één keer hebben ondergaan en zoiets hebben van: nooit meer. Maar ik wil vrouwen niet bang maken. Je kunt je goed laten informeren over de voor- en nadelen en daarin je eigen afweging maken.

Ik wil er wel bij zeggen: er zijn ook andere vormen van borstonderzoek. Je hebt bijvoorbeeld echografie van de borsten. Dat doe ik inmiddels ook; daar ben ik voor opgeleid door een arts. Wat ik er fantastisch aan vind, is de manier waarop het gebeurt. Niet: ‘Ga maar even liggen, ik kijk even, ik kijk jou niet aan en ik vraag niet: mag ik je borst aanraken? En daarna zeg ik: het is allemaal goed, je kunt je weer aankleden.’

Nee, het is helemaal in een sfeer van: ‘Ik ga je uitleggen wat ik ga doen. Je mag meekijken. Er is een scherm voor jou en ik ga je precies vertellen wat ik allemaal zie.’ Dan leert zo’n vrouw haar borsten eigenlijk ook van binnenuit kennen.

LT: Mooi.

CvhK: Ik doe eigenlijk vooral lichaamswerk, het emotionele werk, en kom meer vanuit de coachende, begeleidende kant. Maar dit is medisch. Dus toen ik vorig jaar werd gevraagd: ‘Zou je dat niet willen doen? Dat past toch zo mooi bij je, want je doet alles met borsten’, zei ik in eerste instantie: ‘Nee, dat wil ik niet. Dat is medisch.’ Ik had daar zelf een negatief beeld bij.

Maar ik ben toen met die arts gaan praten en met hem gaan meelopen en toen dacht ik: jeetje, die man snapt het gewoon. Die is vrouwen aan het empoweren. Het is echt zo gaaf. Hij geeft ze eigenlijk hun borsten weer terug, als het ware. Dus wij zitten daar helemaal op één lijn.

LT: Heet dat dan een mamma-echo?

CvhK: Het is een echografie van de borsten. In het ziekenhuis wordt echografie vaak aanvullend gebruikt bij mammografie, bijvoorbeeld om een bepaalde plek nader te bekijken. Wat wij doen is echografie van de hele borst. Dat duurt natuurlijk wat langer. Ik vind het heel fijn en vrouwvriendelijk.

LT: Maar waarschijnlijk moet je dat dan zelf betalen?

CvhK: Ja, dat klopt. Nu nog wel. Ik kan dat nu niet veranderen.

LT: En dan even terug naar zelf voelen, zelf kennismaken met je borsten.

CvhK: Kennismaken, ja. Je borsten koesteren.

LT: Dus goed voelen, zodat je veranderingen ook eerder kunt opmerken?

CvhK: Precies. Veel vrouwen ontdekken zelf een verandering in hun borst, soms toevallig onder de douche of bij het aankleden, soms doordat een partner iets opmerkt. Daarom is het goed je eigen borsten te kennen en veranderingen serieus te nemen.

Ik ben nu negen jaar met dit onderwerp bezig. En wat mij zo stoorde aan het klassieke idee van zelfonderzoek was: dan moet je dus in je borsten op zoek naar iets wat slecht is. Naar iets wat je kapot maakt. Ik dacht: dat creëert angst. Dat moet niet de insteek zijn. Maar hoe dan wel?

LT: Weet je wat ik hoorde van een vriendin van mij die zelf ook borstkanker heeft gehad? Dat je voor een borstkankerdag in Engeland T-shirts kon kopen met de tekst: Check your boobs, mine were trying to kill me. Dus: check je borsten, want de mijne probeerden me te vermoorden. Afschuwelijk hè? Wij vonden het allebei zo akelig. Dat is precies het tegenovergestelde van waar wij hier mee bezig zijn: hou van je borsten.

CvhK: Mooi dat je het nog een keer zegt, want dat is eigenlijk de essentie. De borsten worden dan ook weer tot object gemaakt. Dus of het nou seksobjecten zijn, iets voor de dokter of vijanden: het wordt iets wat op je lichaam zit, wat stoort of wat jou misschien zelfs vermoordt. Hoe erg is dat?

Dus wat is de insteek om weer terug te komen naar een natuurlijke verbinding met die borsten? Bij mij gaat alles heel erg via de aanraking.

En voor alle vrouwen die nu luisteren en die hun borsten om welke reden dan ook niet mooi vinden, bij wie de innerlijke criticus zo’n rol speelt: de weg om meer van je borsten te gaan houden is om ze van binnenuit te voelen. In plaats van er van buitenaf naar te kijken.

In plaats van ze tot object te maken, gaan we ze van binnenuit voelen. Dat is ook iets wat ik in mijn praktijk doe, als een soort initiatie. Ik laat vrouwen hun borsten echt van binnenuit voelen. En dan krijg je een heel andere beleving.

LT: Dat kan ik me voorstellen. Sterker nog, ik voel het.

CvhK: Ja? Voel je het als we erover praten? En de luisteraars ook? Je kunt meteen beginnen met: oh ja, er is ook nog zoiets als gevoel… Wat voel je dan?

LT: Een zachte prikkeling. Een aanwezigheid. Maar het is een prettig gevoel. Ik voel ook de huid tegen de stof van mijn hemd en mijn T-shirt. En dat is eigenlijk allemaal fijn. En warmte. En vlak daarachter mijn hart, dat voel ik ook kloppen.

CvhK: Dan kun je dat er ook meteen bij betrekken. Je voelt een tinteling of prikkeling, een heel subtiel gevoel. En als je goed voelt in je hele lichaam, kun je die gewaarwordingen steeds subtieler waarnemen.

Als er veel spanning zit in het borstgebied of rond de schouders, voel je soms minder. Dan hebben we het weer over die meisjes van wie de borsten beginnen te groeien en die krom gaan lopen. In de schouders begint het al met spanning.

LT: Ja, en dan voel je ook minder.

CvhK: Dan voel je ook minder. Maar als je meer contact met je borsten maakt, ga je die subtiele sensaties beter waarnemen. Dan ontstaat er een connectie op een heel ander niveau dan dat van denken over je borsten, of in de spiegel kijken en er kritisch op zijn. Dan worden ze onderdeel van de hele stroom die ik ben. Een onlosmakelijk onderdeel van mij.

Dat zeggen echt heel veel vrouwen na zo’n sessie, als ze nog op de tafel liggen: ‘Mijn borsten voelen nu helemaal als een deel van mij. Die horen nu helemaal bij mijn lichaam.’ Dat is dus helemaal niet zo vanzelfsprekend.

LT: Fantastisch. Wat fijn dat ik je gevonden heb. Even je hand drukken.

CvhK: Ja, ik ben ook zo blij dat jij mij gevonden hebt en dat ik je hierover mag vertellen. En misschien weer meer mensen hiermee kan bereiken. Ik merk bij heel veel vrouwen hoeveel moeite ze hebben met hun borsten.

LT: Dat vind ik zo treurig.

CvhK: En als vrouwen wisten hoeveel levensvreugde het ze kan opleveren om een fijne verbinding met hun borsten te hebben, hoe ze er ook uitzien…

LT: Hoe ze er ook uitzien. Dat is zo ongelooflijk onbelangrijk.

CvhK: En natuurlijk is het soms heel leuk, denk niet dat ik het bagatelliseer. Ik kan me goed voorstellen dat je ook echt kunt genieten van een mooi decolleté. Maar het is natuurlijk jammer als vrouwen met een A-cup zich niet vrouwelijk voelen. En er is ook zoiets als wat je de energetische borst zou kunnen noemen.

LT: Nu gaan we praten. Now we’re talking. Geweldig.

CvhK: Voor het eerst heb ik daarover gelezen in een prachtig boek van Diana Richardson. Zij komt ook vanuit de tantra en schrijft heel mooi over vrouwelijke seksualiteit, bijvoorbeeld over hoe belangrijk vertragen is. En over de energetische borst.

In haar boek vertelt ze over een vrouw die door borstkanker één borst had verloren, maar die nog steeds contact ervoer met haar energetische borst. Ook als je door borstkanker één of beide borsten bent verloren, kun je die plek nog steeds ervaren en er contact mee maken.

LT: En dat is ook zo met de baarmoeder, dat had ik lang geleden al gehoord en ik vond het zo geweldig. En je eierstokken. Alles wat fysiek weg is, kan in je lichaamsbeleving nog aanwezig zijn.

CvhK: Ja. En je kunt er weer contact mee maken. Die vrouw vertelde dat haar minnaar bij het vrijen ook aandacht gaf aan de plek waar die fysieke borst weg was. En ze zei: dan ervaar ik daar nog meer plezier en nog veel meer stroming.

LT: Echt?

CvhK: Ja.

LT: Maar raakte hij dan de huid met het litteken wel aan? Weet je tot in detail hoe hij dat deed? Of zat hij een beetje in de lucht te aaien? Begrijp je wat ik bedoel?

CvhK: Ja, ik snap wat je bedoelt. Goeie vraag. Ik weet niet meer precies hoe dat in het boek beschreven staat.

Met dit soort dingen is het belangrijk om heel zorgvuldig te voelen wat prettig is en wat niet. Een litteken kan ook lang na een operatie nog gevoelig of veranderd aanvoelen. Als je littekenmassage wilt doen na een borstoperatie, is het verstandig om met je behandelaar of fysiotherapeut te bespreken wanneer en hoe dat veilig kan.

Maar zo zie je dat er zoveel niveaus zijn waarop je contact kunt maken met je borsten.

Ook iets wat echt superleuk is: ga eens met je vriendinnen een borstenavond doen. Zo is het bij mij begonnen, negen jaar geleden. Ik had toen net een jaar mijn centrum voor vrouwen in Eindhoven. Ik wilde vrouwencirkels doen, ik wilde dat vrouwen bij elkaar konden komen. Omdat dat voor mijn gevoel echt superbelangrijk is: kunnen uitwisselen waar we tegenaan lopen.

Dus hadden we ook een avond over de borsten. Daar hebben we toen over onze borsten gedeeld, wat we ermee hadden meegemaakt. Dat was zo mooi en zo kwetsbaar. Dat was toen alleen nog praten, maar daar begon het bij mij. Pas twee jaar later kwam ik bij het lichaamswerk met borsten.

Maar alleen praten is al zo waardevol, want veel vrouwen denken: ik ben de enige. Ik ben de enige die als laatste borsten had van de hele klas en ik werd ervoor gepest. Dat was mijn verhaal. Ook heel pijnlijk. Of: ik ben de enige die geen borstvoeding kon geven. Of: ik ben de enige die altijd pijn heeft rond de ovulatie. Of: ik heb hele knobbelige borsten, dat heeft vast niemand anders.

Als je dat gewoon een keer kunt delen, is het zo’n opluchting.

Dan opent ook het hart zich. Dan kom je in een bepaalde kwetsbaarheid. Tenminste, als het niet giechelig wordt, als je echt kunt blijven bij wat je voelt. Want dan kan er ook pijn omhoogkomen. En als die tranen er mogen zijn, kom je in een heel verfijnde bedding terecht, in een heel verfijnde sfeer.

LT: Ik weet inmiddels een klein beetje hoe je dat kunt leiden. Ik begin zelf met een kwetsbaar verhaal. En als iemand iets vertelt en emotioneel wordt, zijn we daar stil mee. Dan gaan we niet meteen troosten of over de rug wrijven, zo van: ‘Oh, wat erg voor jou…’ Nee, het mag er zijn. Alsjeblieft, neem de tijd.

Zodra er één iemand in tranen is, ben ik dankbaar, want die maakt het veiliger voor de anderen. Dat kun je ook van tevoren zeggen. Het gaat er niet om dat we allemaal moeten huilen. Maar het is wel heel fijn als iemand zich zo veilig voelt, want daarmee open je de weg voor de anderen.

CvhK: En los van de vraag wat emoties lichamelijk precies doen, weten we natuurlijk hoe belangrijk het is dat je gevoelens kunt uiten en delen.

LT: Niet alleen om gezond te blijven, maar ook om gelukkig te worden. Want dit is mijn eigen ervaring, maar ook de ervaring van velen: je vergroot je bandbreedte van gevoel aan alle kanten tegelijk. Dus als je de pijn mag voelen, ga je ook het geluk meer voelen. De dankbaarheid, de ontroering. Dat komt gewoon vanzelf.

Dat gebeurt vaak ook bij het ouder worden: dat je pantser wat zwakker wordt, wat slijt en smelt. Maar je kunt dat helpen door veilige plekken op te zoeken met anderen die dat ook willen.

Dus: een borstenavond.

CvhK: En als je denkt: nou nee, liever niet met mijn vriendinnen, ik wil dat liever in een veilige een-op-eensfeer doen – dat is eigenlijk wat ik doe in mijn praktijk. Ik creëer een veilige bedding waarin alles er gewoon mag zijn. En waarin niets weg moet.

Ook iemand die haar borsten haat: dat zit daar, dat heeft een reden. Maar misschien kunnen we naar de kern van die reden. Misschien kunnen we dat naar het licht brengen en hoeft het niet meer zoveel invloed te hebben.

LT: Goh, Claudia, wat een prachtig gesprek. Heel hartelijk dank, voor nu.

www.centrumvoorvrouwen.nl.

Redactionele noot: Deze transcriptie is licht geredigeerd voor leesbaarheid. Een aantal medische en wetenschappelijke uitspraken uit het spontane gesprek is, met behulp van ChatGPT en controle van de gebruikte bronnen, achteraf preciezer en genuanceerder geformuleerd.