Je lot dragen met vreugde

Uren wakker liggen in de nacht is een cadeautje aan jezelf, zegt Elise van Houten in mijn podcast-aflevering ‘Hou van je slapeloosheid’. Ik wist al dat ik me er geen zorgen om hoefde te maken als ik wakker lag in de nacht, maar het zien als een cadeautje? Dat gaat nog een stapje verder.

Waarom ik vaak goed slaap maar vaak ook niet, is een mysterie. Er is in elk geval geen één op één-relatie met piekeren, heb ik geconstateerd, want dat doe ik niet meer zoveel. Of met te veel wijn drinken, idem. Of met de kwaliteit van de matras, of iets anders in de kamer.
Misschien is wakker liggen een andere soort prikkelverwerking dan slapen? Hoe dan ook, ik heb het maar te accepteren. En vaak is het echt nuttig. Ontspannen liggen voelen – noem het lichaamsmeditatie – is gewoon heel goed voor een mens.

Blijmoedig accepteren hoe de nacht verloopt past wonderwel in de levenshouding die ik heb meegekregen van alle spirituele leraren die mij inspireren. Wat het ook is, hoe lastig ook, hoe negatief het ook lijkt: it’s not happening to me, it’s happening for me.

Ik schrijf dit in Armenië, waar ik op reis ben met mijn zoon, mijn schoondochter die Armeense is van geboorte, en hun drie zoons. Het hele gezin heeft zich vorige week laten dopen in de Armeense kerk…

En in een nacht met een paar slapeloze uren had ik de inspiratie gekregen voor mijn speech, bij die gelegenheid.
“Het gaat in het leven vooral om het dragen van je eigen kruis,” zei ik. “Dat je niet denkt bij een tegenslag: waarom moet mij dat overkomen? Of anderen de schuld gaat geven. Je kunt beter denken: hm, lastig maar interessant, ik ben benieuwd wat ik hiervan ga leren, hoe ik ervan groei. Om dat te doen, om vreugdevol je lot te dragen moet je van goud zijn: echt, stralend, authentiek. Goud verbindt zich niet met een ander element dat het minder mooi maakt, zoals zilver, koper en ijzer wel doen. Die metalen gaan roesten of verkleuren. Goud blijft altijd zichzelf. Dus blijf jezelf jongens, net als goud.”

Je kruis dragen is er het beste van maken, ook als het niet zo fijn of makkelijk is als je had gehoopt. En niet al te veel hechten aan uiterlijke omstandigheden.
Paul Kingsnorth schrijft in een prachtig essay over de paradox van het ascetische christendom: hoe meer gemak je opoffert voor God, hoe meer vrijheid en vreugde je ziel beleeft. Hoe minder gehecht je bent aan materie, hoe dichter je komt bij God.
Onze westerse leefwijze is van een enorme luxe en gemak; de westerse droom van het materialisme is juist maximaal comfort en minimaal lijden. Maar beleeft onze ziel daar wel zoveel vreugde aan?

En is op vakantie misschien onbewust een poging om wat dichterbij die ware zielevreugde te komen, door vrijwillig allerlei ‘problemen’ en ongemak aan te gaan? Oké, oké, het komt niet in de búúrt van het ascetisme van de woestijnvaders, maar het gaat toch een beetje in de richting.

Tijdens deze reis bijvoorbeeld sliep ik een nacht noodgedwongen in een soort washok/keukentje, omdat de Airb&b die we hadden geboekt, overvol zat en dit de enige manier was om een kamer voor mezelf te hebben. De ramen bleken dichtgespijkerd, terwijl ik een fanaticus ben als het gaat om ‘het-raam-moet-open-in-de-nacht-anders-kan-ik-niet-slapen’. Het enige lichtknopje dat er was, bevond zich op de gang.

De gordijnen lieten veel licht door en van beneden klonk gelach en luid gepraat. Ik deed oordopjes in en mijn oogmaskertje op. En ik heb verrukkelijk geslapen, die nacht.
De nacht erna waren we in ongeveer tegenovergestelde omstandigheden, een luxe hotel met een koninklijk bed voor mij alleen: